TATAKRAMA DINA PAGUNEMAN

 

Wangenan Paguneman

Paguneman téh asal kecapna tina "gunem", hartina nyarita silitémpas. Paguneman nuduhkeun aya dua jalma atawa leuwih nunyaritakeun hiji hal bari silitémpas. Paguneman téh sarua waé jeungngawangkong atawa ngobrol. Dina basa Indonesia mah pagunemantéh nyaéta percakapan.

Aya paribasa anu patali jeung paguneman nyaéta “Hadé tata hadé basa, hadé gogog hadé tagog”, anu hartina dina enggoning hirup kumbuh masarakat urang kudu lumampah kalawan hadé boh dina nyarita boh dina paripolah. 

Conto ungkara dina paguneman 

a.        Nanya 

1.     Kumaha damang? 

2.    Punten, dupi ieu sareng saha nya? 

3.    Upami teu lepat mah, ieu téh dini sanés? 

4.    Manawi uninga, dupi Gedong YPK di palih mana?

b.        Ngawanohkeun dri sorangan 

1.     Wasta abdi Cécép, kawit ti Tasik.

2.    Nepangkeun abdi pun Rénggi ti Subang. 

3.    Rupina mah lali, apan abdi téh Dina. 

4.    Har, piraku hilap deui, abdi téh Toto téa.

c.         Pamitan 

1.     Bu, pemios abdi badé wangsul. 

2.    Kumargi parantos sonten, abdi badé wangsul ti payun waé. 

3.    Hampura nya, urang rék balik ti heula, aya perlu yeuh. 

4.    Manawi kawidian, abdi bade mios ti payun. 

d.        Ménta Idin 

1.     Bu, permios badé ka pengker. 

2.    Abdi neda widi, énjing moal tiasa ka sakola. 

3.    Isuk urang moal milu latihan, idin wé sakali mah. 

4.    Pa, punten badé nambut bal kanggo sésépakan. 

e.        Nganuhunkeun 

1.     Bapa, hatur nuhun pisan kana kasaéanana. 

2.    Nuhun, Bu, abdi tos dipasihan nambut buku. 

3.    Langkung ti payun, sim kuring ngahaturkeun nuhun kana kasumpinganana. 

4.    Muhun, atos katampi kintunanana, hatur nuhun.  

f.         Ménta hampura 

1.     Hapunten, abdi rumaos lepat. 

2.    Hampura wé atuh, teu kahaja. 

3.    Hapunten bilih seueur kakirangan. 

4.    Hampura buku téh teu kabawa. 

Tatakrama dina Paguneman

Dina nyarita kudu merhatikeun lentong, tatakrama, jeung pasemon ogé rengkuh awak. 

1.        Lentong  

Lentong nyaéta luhur handapna sora nalika gunem catur. 

2.        Tatakrama basa (undak-usuk basa)   

Dina maké basa Sunda aya nu disebut undak-usuk basa Sunda. Undak-usuk basa mangrupa ragam basa Sunda anu miboga aturan dina ngagunakeun basa sapopoé luyu jeung aturan anu lumangsung di masarakat. Tujuan dipakéna ragam basa téh sangkan bisa silih ajénan dina lumangsungna paguneman, saha nu diajak gunem catur, ogé eusi pagunemanana. Undak-usuk basa Sunda kabagi jadi tilu, nyaéta: 

	Undak-Usuk Basa Sunda
Basa Lemes (hormat)		Ragam basa lemes dipaké lamun urang nyarita ka batur saluhureun atawa nu can wawuh.  Basa lemes téh kabagi jadi dua rupa nyaéta: 1.          Basa   lemes keur   diri sorangan  2.         Basa lemes keur saluhureun atawa anu umurna leuwih kolot ti batan urang
Basa Loma		Basa loma atawa basa sedeng téh ilaharna dipaké pikeun babaturan atawa saumuran anu dianggap geus deukeut
Basa Kasar		Basa kasar atawa cohag dipaké pikeun sato

        

Conto undak-usuk basa Sunda 

No	Basa Loma	Basa Lemes		Hartina
		Keur sorangan	Keur Batur
1.	Abus	Lebet	Lebet	Masuk
2.	Alus	Saé	Saé	Bagus
3.	Ambek	Ambek	Bendu	Marah
4.	Amitan	Permios	Permios	Permisi
5.	Arék	Badé	Badé	Mau
6.	Bawa	Bantun	Candak	Bawa
7.	Beuli	Mésér	Ngagaleuh	Beli
8.	Bikeun	Maparinkeun	Ngahaturkeun	Memberi
9.	Balik	Wangsul	Mulih	Pulang
10.	Buru	Bujeng	Bujeng	Cepat
11.	Dahar	Neda	Tuang	Makan
12.	Diuk	Diuk	Calik	Duduk
13.	Gering	Udur	Teu damang	Sakit
14.	Hampura	Hapunten	Hapunten	Maaf
15.	Hayang	Hoyong	Palay	Mau
16.	Hudang	Hudang	Gugah	Bangun
17.	Kadéngé	Kakuping	Kadangu	Terdengar
18.	Kélék	Kélék	Ingkab	Ketiak
19.	Kedeng, ngedeng	Ngedeng	Ébog	Berbaring
20.	Kiih	Kahampangan	Kahampangan	BAK
21.	Lanceuk	Pun lanceuk	Tuang raka	Kakak
22.	Lahun, ngalahun	Ngalahun	Mangkon	Pangku
23.	Lého	Lého	Umbel	Ingus
24.	Létah	Létah	Ilat	Lidah
25.	Mahal	Awis	Awis	Mahal
26.	Malik	Malik	Mayun	Berbalik
27.	Mata	Panon	Soca	Mata
28.	Mandi	Mandi	Siram	Mandi
29.	Muga	Mugi	Mugia	Semoga
30.	Ngaran	Wasta	Jenengan, kakasih	Nama
31.	Ngarti, paham	Ngartos	Ngartos	Mengerti
32.	Nyarita	Nyanggem	Nyarios	Bercerita
33.	Nyaho	Terang	Uninga	Tahu
34.	Parna	Répot	Wales	Parah
35.	Pénta, ménta	Nyuhunkeun	Mundut	Meminta
36.	Percaya	Percanten	Percanten	Percaya
37.	Poho	Hilap	Lali	Lupa
38.	Saré	Mondok	Kulem	Tidur
39.	Salah	Lepat	Lepat	Salah
40.	Sanggup	Sanggem	Sanggem	Mampu

 

3. Pasemon jeung rengkuh awak 

Pasemon nyaéta gambar rasa haté nu katémbong dina beungeut. Ari rengkuh nyaéta nandakeun hormat ku sikep anggota badan, upamana waé waktu nyarita awak henteu dangah, tapi awak rada dongko. Jeung saha urang ngobrol (babaturan, sahandapeun, atawa saluhureun) pasemon jeung rengkuh awak kudu merenah.