MATÉRI SAJAK

Wangenan (pengertian) sajak 

Sajak atawa dina bahasa Indonesia mah puisi mangrupa salasahiji karya sastra wangun basa ugeran (puisi). Sanajan kaasup kana bagian puisi, sajak mah teu pati kauger ku patokan jumlah engang di unggal padalisan atawa jumlah padalisan di unggal pada, saperti sisindiran jeung pupuh. Ku kituna, sajak mah kaasup kana puisi bebas.  

Sajak mangrupa karya sampeuran tina sastra deungeun, nyaéta pangaruh sastra Eropa. Sajak asup jadi sastra Sunda kira-kira taun 1946. Pangarang Sunda anu naratas gelarna sajak nyaéta Kis WS (Kiswa Wiriasasmita). 

Conto Sajak 

LALAKI NU BALIK JURIT 

Rahmat M. Sas. Karana 

Wanci layung hurung konéng  manéhna datang leungeunna euweuh sapotong  bedil nyoléngkrang na tonggong  pélor ngabérés handapeun cangkéng 

 

Hiji lalaki bajuna héjo kapulas taneuh  di pangperangan taya waktu pikeun nyeuseuh  sakiceup waktu ngingintip langahna musuh  mun manéhna masih kénéh embung paéh 

Lebah pager imahna manéhna ngarandeg heula  uteukna nyarita mépés kanyeri nu baris tumiba

“Ema kuring untung bisa mulang sedeng mitra réa nu palastra  di hiji taneuh nu direbut ditebus getih 

 

Panto hareup ngarekét aya nu muka hiji wanoja anu geus aya umurna  ngagoak lumpat ngarangkul anu ngajanteng  cimata indung maseuhan buuk anakna

 

Hiji lalaki bajuna héjo kapulas taneuh  wanci layung hurung konéng  manéhna datang dipapag ku cimata indung  sedeng na beungeutna taya gambar rasa tugenah 

(1963)

Unsur – unsur Sajak 

Sajak mangrupa ungkara pikiran, rasa, jeung gagasan pangarang nu ditepikeun pikeun ngagambarkeun hiji pasualan. Éta pasualan téh asalna bisa tina kanyataan kahirupan sapopoé bisa ogé ukur rékacipta pangarang sabada ngaliwatan prosés imajinasi, anu satuluyna dijanggélékkeun dina wangun rakitan basa nu éndah. 

Biasana sajak mah ditulis dina wangun ungkara nu kecap-kecapna réa ngandung harti konotatif (kiasan). Ku kituna, sajak mah aya kalana hésé dipikahartina, Salian ti éta, sajak téh mibanda unsur-unsur pangwangunna atawa struktur. Éta unsur-unsur sajak téh di antarana:

1.           Jejer atawa Téma 

Tema teh gagasan poko anu rek ditepikeun ku pangayak ka nu maca. Tema dina sajak rupa-rupa, aya tema kaagamaan, kamanusiaan, cinta ka lemah cai, jste. Upamana wae sajak "Tanah Sunda" di luhur teh nyaritakeun kaayaan tanah Sunda anu keur harengheng. Jadi bisa dicindekkeun temana teh ngeunaan cinta ka lemah cai (sarakan). aya téma kaagamaan, kamanusaan, cinta ka lemah cai, jsté. 

2.           Nada jeung Suasana 

Nada teh sikep pangayak ka n maca. Tina sikep pangayak ngabalukarkeun ayana suasana nu karasa ku nu macca.

3.           Rasa

Rasa teh ngajiwaan eusi sajak. Rasa dina sajak bisa kapanggih sabada dibaca. Naha dibacana teh digorowokeun, digalantangkeun, dihariringkeun atawa dilenyepan dina jero hate. Sajak "Tanah Sunda" upamana, moal kapanggih rasa eusina mun dibacana ukur dina jero hate. Sabalikna baris kapanggih tur karasa kumaha keueungna, mun macana digorowokeun atawa digalantangkeun.

4.           Amanat 

Amanat téh mangrupa pesen panyajak keur nu maca sajak. Najan kitu, nu maca dibéré kabébasan pikeun nangtukeun amanat tina hiji sajak. Nu maca bébas nangtukeun amanatna. 

Ngalarapkeun Harti Konotatif jeung Dénotatif

Harti konotatif (injeuman, kiasan) nyaéta harti anu teu langsung nuduhkeun barang anu dimaksud, tapi ngandung rasa atawa tapsiran kana barang séjén. Ari harti dénotatif (saujratna, sabenerna) nyaéta harti anu langsung nuduhkeun maksudna. 

Contona: 

1.           (a) Ngasaan lah kuéh téh ngeunah henteu? 

         (b)  Kang Rusdi téh ayeuna mah geus hirup ngeunah.

2.          (a) Mang Adun keur mancing di walungan.

         (b)  Pulisi keur mancing rampog supaya kaluar tina panyumputan.  

3.          (a) Tadi balik ti sakola, Nanang nincak beling.

         (b)  Ari geus beunghar mah kalah nincak, nepi ka dulurna ngarasa kahina. 

Katerangan : 

a : harti dénotatif 

b : harti konotatif